Νικόλαος Νικολαΐδης (αρχιτέκτων)

Ο Νικόλαος Νικολαΐδης (1891 - 1967) ήταν Έλληνας αρχιτέκτονας των αρχών του 20ού αιώνα.

Γεννήθηκε στη Στενήμαχο της Ανατολικής Ρωμυλίας. Ήταν αδελφός του γνωστού ποδοσφαιριστή Απόστολου Νικολαΐδη.

Φοίτησε στο Ζαρίφειο Διδασκαλείο της Φιλιππούπολης μέχρι το κλείσιμο του εκπαιδευτικού αυτού ιδρύματος από τη βουλγαρική κυβέρνηση το 1906.

Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στο Φυτολογικό Τμήμα της Εμπορικής Σχολής της Χάλκης στην Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια μετέβη στο Μόναχο, όπου εγγράφηκε στην Αρχιτεκτονική Σχολή της εκεί Ανώτατης Τεχνικής Σχολής^[2] στις 2 Νοεμβρίου 1910.

Απέκτησε το δίπλωμα του αρχιτέκτονα μηχανικού στις 5 Αυγούστου 1916^[2]. Η καθυστέρηση απόκτησης διπλώματος οφείλεται στο γεγονός ότι διέκοψε τις σπουδές του για να καταταχθεί ως εθελοντής στον Ελληνικό Στρατό και να συμμετάσχει στους Βαλκανικούς Πολέμους.

Τον Ιούνιο του 1919, ο Νικολαΐδης προσλήφθηκε στο Υπουργείο Συγκοινωνίας, όπου εργάστηκε ως τον Δεκέμβριο του 1922^[2]. Από το 1922 και έπειτα δραστηριοποιείται ως ελεύθερος επαγγελματίας με έδρα την Αθήνα^[2].

Ο Νικολαΐδης θα γίνει ένας από τους πρώτους μελετητές της διαμόρφωσης των πολυώροφων κτηρίων στη μεσοπολεμική Αθήνα συμβάλλοντας αποφασιστικά στον τυπολογικό και μορφολογικό εκσυγχρονισμό της πολυκατοικίας και των κτηρίων γραφείων. Ωστόσο θα ασχοληθεί και με τον σχεδιασμό και την επίβλεψη προαστιακών μονοκατοικιών, θα κατασκευάσει την εξέδρα του γηπέδου του «Παναθηναϊκού Α.Ο» προς την οδό Τσόχα, το οποίο σήμερα φέρει το όνομα του αδελφού του, και θα εκπονήσει τα ρυμοτομικά σχέδια του Λεβιδίου Αρκαδίας (1922) μετά από ανάθεση του Αλ. Παπαναστασίου, του οποίου ήταν γενέτειρα, και της Βάρκιζας Αττικής (1937).

Η ενασχόληση του Νικολαΐδη με πολεοδομικής κλίμακας θέματα θα φανεί και από την συμμετοχή του στην τριμελή Τεχνική Επιτροπή, που συστάθηκε από τον οικοδομικό συνεταιρισμό του προαστίου Νέα Αλεξάνδρεια στην Αθήνα, που αργότερα μετονομάστηκε σε Φιλοθέη. Τα υπόλοιπα μέλη της Επιτροπής ήταν οι αρχιτέκτονες Αναστάσιος Μεταξάς και Ανδρέας Κριεζής. Στον πρόλογο του τεύχους Νέα Αλεξάνδρεια (1931), που συντάχθηκε από την Επιτροπή, καταχωρίζονται οι τύπου κατοικίας που προτείνονται και διατυπώνονται οι «αρχές», στις οποίες βασίστηκαν για την ολοκλήρωση της εργασίας τους.

Ο Νικολαΐδης πέθανε στην Αθήνα το 1967, σε ηλικία 76 ετών, κλείνοντας έναν σημαντικό κύκλο προσφοράς στην ελληνική αρχιτεκτονική.

Σύζυγός του ήταν η Γερμανίδα Άννα Γκέρλιχ, την οποία γνώρισε στη διάρκεια των σπουδών του και και με την οποία απέκτησε δύο γιους, τον Γιώργο και τον Ιάκωβο.

Το έργο του αρχιτέκτονα κατατάσσεται σε δύο χρονικές περιόδους.

Α' περίοδος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώτη περίοδος (1920) αποτελείται από κτήρια μετάβασης από αρ νουβό σε μια μορφολογία αρ ντεκό με επιπρόσθετα διακοσμητικά στοιχεία^[3].

Χαρακτηριστικά έργα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

• Πολυκατοικία της οδού Μαυρομματαίων 39, ιδιοκτησίας Σπαθάρη, ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κτήρια για τον ίδιο αλλα και για τη μεσοπολεμική Αθήνα. Σε εκείνη την εποχή ο αρχιτέκτονας έπρεπε να «συμπορεύσει» όχι μόνο με τις ανάγκες της συλλογικής κατοικίας, αλλά και με τις επιταγές του ιδιοκτησιακού καθεστώτος σύμφωνα με τη νομοθεσία. Η μορφολογία του κτηρίου αναλύεται σε κύρια και δευτερεύοντα στοιχεία τα οποία συνυπάρχουν και ενδεχομένως να εκφράζουν εκείνες τις προϋποθέσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω.

• Πολυκατοικία στη γωνία των οδών Θεμιστοκλέους και Νικηταρά 14, ιδιοκτησίας Αργ. Δημητριάδη. Η μορφή της κάτοψης είναι ως επί το πλείστον τυπική,ωστόσο προσοχή δίνεται από τον αρχιτέκτονα σε επιμέρους λεπτομέρειες των όψεων - κάγκελο - και άλλα στοιχεία, που παραπέμπουν σε αρ ντεκό.

• Πολυκατοικία στη γωνία των οδών Πλαπούτα 2 και Καλλιδρομίου, ιδιοκτησίας Αργ. Μανωλκίδη. Εδώ, κλασικισμός και εκλεκτισμός ενυπάρχουν και εκφράζονται μέσα από τη διάκριση του κτηρίου σε βάση, κορμό και στέψη, ομαδοποίηση των έρκερ των ορόφων και άλλες ογκοπλαστικές τεχνικές που εφάρμοζαν οι αρχιτέκτονες της εποχής.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κτήρια μονοκατοικιών που σχεδίασε ο Νικολαΐδης. Εδώ θα υιοθετηθούν ξένα πρότυπα, που ανταποκρίνονταν περισσότερο σε μια κεντροευρωπαϊκή ιδέα επίλυσης της εποχής. Μία από αυτές τις κατοικίες στην Αττική ήταν αυτή του Π. Σαββίδη στην Εκάλη. Κτίστηκε το 1925 στην οδό Κασταλίας. Το κτήριο έμεινε γνωστό στους παλαιούς κατοίκους της Εκάλης ως «οικία Τσουδερού». Έχει σχεδιαστεί περισσότερο με βάση μια κεντροευρωπαϊκή προσέγγιση.

Β' περίοδος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η δεύτερη περίοδος του έργου του Νικολαΐδη χαρακτηρίζεται από κτήρια, τα οποία αυτή τη φορά ανήκουν στον ευκρινώς στον πουρισμό, ενώ κάποια από αυτά εκφράζουν και τις αντιλήψεις του κινήματος της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής^[3].

Το κτήριο της Τράπεζας Εμπορικής Πίστεως στην συμβολή των οδών Σταδίου και Πεσμαζόγλου, είναι ίσως από τα πιο χαρακτηριστικά κτήρια του Νικολαΐδη^[4][5]. Αν και κατεδαφισμένο προ του 1990^[5], σχέδια και φωτογραφίες αρχείου μας παραπέμπουν σε μια «στροφή» του αρχιτέκτονα σε έκφραση του μοντερνισμού, το οποίο όμως κρατάει στοιχεία εκλεκτισμού και πουρισμού.

Η εφαρμογή αξιών του μοντερνισμού από τον αρχιτέκτονα θα γίνει πρόδηλη με τις εξής πολυκατοικίες στην Αθήνα: Πατησίων 54 και Μετσόβου (1934)^[6][7], Σκουφά και Μασσαλίας 9 (1935)^[8], Ακαδημίας και Ομήρου, πλατεία Αιγύπτου^[9]. Τα κτήρια αυτά δεν έχουν πλέον ιδιαίτερα διακοσμητικά στοιχεία, αλλά η μορφολογική τους προσέγγιση επικεντρώνεται στην ογκοπλαστική δυνατότητα που προσφέρουν τα προεξέχοντα στοιχεία –έρκερ, εξώστες.

Επίσης, έργο της Β' περιόδου του αρχιτέκτονα με φανερή την αθηναϊκή επιρροή αποτελεί η πολυκατοικία των Αδελφών Νίκογλου στη Θεσσαλονίκη (1938)^[10].

Η ενασχόληση του Νικολαΐδη για τα πολυώροφα κτήρια δεν θα τον αποτρέψει να μελετήσει και στη δεύτερη περίοδο του έργου του που εξετάζεται, κτήρια μονοκατοικιών. Όπως και στην πρώτη περίοδο έτσι και τώρα τα κεντροευρωπαϊκά πρότυπα δεν απουσιάζουν. Ωστόσο παρατηρείται μια πιο απλή προσέγγιση κάτι το οποίο χαρακτηρίζει τον αρχιτέκτονα σε αυτή τη φάση.

Από τις κατοικίες που μελετά στη δεύτερη περίοδο είναι και η έπαυλη του Π.Σαββίδη, γνωστή στους κατοίκους της Εκάλης και ως «Παλατάκι», που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Σταθμού (σήμερα Στρατάρχου Αλ. Παπάγου) και Καστρίου στο προάστιο της Εκάλης, η οποία κτίστηκε την περίοδο 1930-1934, συνεχίζοντας το πνεύμα της δυτικότροπης αρχιτεκτονικής του Νικολαΐδη της προηγούμενης περιόδου.

• Ελένη Φεσσά - Εμμανουήλ, Εμμανουήλ Β. Μαρμαράς, 12 Έλληνες αρχιτέκτονες του μεσοπολέμου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005
• Κιτσίκης Ν. (επιμ.), Τεχνική Επετηρίς της Ελλάδος, τόμ. Β΄, εκδ. ΤΕΕ, Αθήνα 1934