περιστάσεων συνέπειαι. Ἄνευ προϋπαρχόντος κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ, ἄνευ Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, ἄνευ πόρων τακτικῶν καὶ ὑπερέχοντός τινος κέντρου, ἡ ἐπανάστασις προήγετο καὶ ηὐδοκίμει δι’ ἀτομικῶν μόνων θυσιῶν καὶ ἀγώνων, ἐν δὲ τῷ μέσῳ τοῦ σάλου ἐκείνου ἡ δύναμις ἐβασίλευε καὶ ἐπεβάλλετο ἡ σπάθη.
Ὁ δὲ ἀγὼν ἦτον ἀληθῶς ὑπὲρ τῶν ὅλων. Τὸ σύνθημα «Ἐλευθερία ἢ θάνατος» δὲν ἦτο φράσις κενὴ ἢ πομπώδης καύχησις, διότι ἐκ τῶν προτέρων ἦτο γνωστὸν τί ἤθελον διαπράξει οἱ Τοῦρκοι ἐὰν ἡ ἀντίστασις κατεβάλλετο. Ἡ τύχη τῆς Χίου ἦτο φοβερὸν διὰ τὰς Σπέτσας καὶ τὰς ἄλλας ναυτικὰς νήσους προμήνυμα. Ὥστε οἱ ἄνθρωποι ὡδηγοῦντο ὑπὸ τῆς ἀπελπισίας εἰς τοὺς ἀγῶνάς των, ἡ δὲ ὅλη ἀτμοσφαῖρα εἶχεν ἄγριόν τι καὶ ὠμόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο βεβαίως κατάλληλον πρὸς τοῦ ἐμπορίου τὴν ἀνάπτυξιν. Τίς ἐσκέπτετο περὶ ἀστυνομίας, τίς περὶ δικαστηρίων τότε; Ἀπέναντι τοσαύτης αἱματοχυσίας, καὶ τῆς ζωῆς ἡ ἀξία εἶχεν ἐκπέσει εἰς τὴν κοινὴν ἐκτίμησιν. Μίαν ἡμέραν ἐφονεύθη ἐνώπιόν μου εἰς τὴν ἀγορὰν εἷς Ραγουζαῖος, κατὰ συνέπειαν λογομαχίας μετὰ τῶν ἀγοραστῶν του, ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν σαρδελῶν, τὰς ὁποίας ἐπώλει!
Ὁ φόνος τοῦ Ραγουζαίου ἐκείνου ἐνίκησε πάντα
