Γάιος Βαλέριος Τρούκιλος

Ο Καίσαρας αναφέρει για πρώτη φορά τον Βαλέριο Τρούκιλο στον Γαλατικό Πόλεμο 1.19, όταν ο Ρωμαίος διοικητής ενημερώνεται για αμφισβητήσιμες πίστεις μεταξύ των Κελτικών Aιδούων, συμμάχων της Ρώμης στην κεντρική Γαλατία τουλάχιστον από το 120 π.Χ. Ο Καίσαρας αντιπροσωπεύει αυτή τη διχασμένη πίστη στα πρόσωπα δύο αδελφών, του δρυΐδη Διβικιάκου, ο οποίος είχε εμφανιστεί στη ρωμαϊκή Σύγκλητο λίγα χρόνια νωρίτερα για να ζητήσει βοήθεια κατά των Γερμανών εισβολέων, και του επιχειρηματικού λαϊκιστή Δουμνόριγος, ο οποίος ήταν ο κορυφαίος Aιδούος, όσον αφορά τον πλούτο και τη στρατιωτική δύναμη. Ο Δουμνόριξ κατηγορήθηκε για συνωμοσία με τους εχθρούς Ελβέτιους. Όταν ο Καίσαρας κάνει μία εμπιστευτική συζήτηση με τον φίλο του Διβικιάκο, απολύει τους συνήθεις διερμηνείς , και καλεί τον Tρουκίλο. Ο Καίσαρας περιγράφει τον Τρούκιλο ως κορυφαίο πολίτη της επαρχίας Εκείθεν των Άλπεων (Ναρβωνικής) Γαλατίας και τον προσωπικό του φίλο (familiaris), προσθέτοντας ότι έθεσε την υψηλότερη εμπιστοσύνη (fides, πίστη) στον Ελβ σε όλα τα θέματα.

Στο Bellum Gallicum 1.46 και 52, ο Καίσαρας ονομάζει έναν Γαλάτη της Ναρβωνικής, αυτή τη φορά σύμφωνα με τα χειρόγραφα ως Γάιο Βαλέριο Πρόκιλο, τον οποίο και πάλι αποκαλεί ως οικείο (familiaris) του, καθώς και φιλοξενούμενο (hospes). Το hospes, που μερικές φορές μεταφράζεται ως «οικογενειακός φίλος», και σημαίνει «επισκέπτης» ή «φιλοξενούμενος» στα λατινικά εναλλακτικά, συμμετέχει στην αμοιβαία κοινωνική σχέση του hospitium, της αμοιβαίας φιλοξενίας επισκέπτη-οικοδεσπότη. Η χρήση του όρου από τον Καίσαρα μπορεί να σημαίνει ότι ήταν φιλοξενούμενος των Ελβίων Βαλερίων, όταν ταξίδεψε μέσω της Ναρβωνικής, όπως έκανε προς, ή από μία από τις δύο τοποθετήσεις του στην Ισπανία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '60, ή ότι ο Ελβίων ήταν φιλοξενούμενος του Καίσαρα στη Ρώμη πριν από τον πόλεμο. Οι περισσότεροι μελετητές υποθέτουν ότι τα δύο ονόματα αναφέρονται σε έναν μόνο άνδρα. Αν και το Troucillus είναι μία προβληματική ανάγνωση του κειμένου, είναι ένα καθιερωμένο κελτικό όνομα, ενώ το Procillus φαίνεται να έχει μπερδευτεί με ένα ρωμαϊκό όνομα. Σε αυτό το επεισόδιο, ο Καίσαρας στέλνει τον Τρόκιλλο ως διπλωματικό απεσταλμένο στον Σουηβό βασιλιά Αριόβιστο, και επαινεί ξανά τις γλωσσικές του δεξιότητες και το ότι είναι έμπιστος, δηλ. την πίστη ή την αξιοπιστία του.

Ο Καίσαρας προσδιορίζει τον Τρούκιλο ως έφηβο, έναν νεαρό άνδρα, γενικά -κατά την αντίληψη του Καίσαρα- μεταξύ 20 και 30 ετών, και που δεν έχει ακόμη εισέλθει στην πολιτική σταδιοδρομία (cursus honorum), ή δεν έχει λάβει επίσημη εντολή. Ο όρος χρησιμοποιείται αλλού στο Bellum Gallicum για τον Π. Λικίνιο Κράσσο και τον Δέκιμο Ιούνιο Βρούτο Αλβίνο, που γεννήθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του '80.

Ο προσδιορισμός της ιδιότητας του πολίτη για τον Τρούκιλλο από τον Καίσαρα, παρέχει μία απόδειξη για την ιστορία της ρωμαϊκής επαρχιακής διοίκησης στη Γαλατία. Ο Καίσαρας σημειώνει ότι είναι γιος του Γάιου Βαλέριου Καβούρου, στον οποίο δόθηκε η υπηκοότητα από τον Γάιο Βαλέριο Φλάκκο κατά τη διάρκεια της θητείας του ως κυβερνήτη (praetor) τη δεκαετία του '80. Ο Kabo;yrow πήρε το όνομα του γένους του προστάτη του, όπως συνηθιζόταν για τους πολιτογραφημένους πολίτες. Αν και οι δύο γιοι του Καβούρου διατηρούν ένα κελτικό επίθετο (cognomen, προσωπικό όνομα), από την τρίτη γενιά ένα μέλος ενός τέτοιου γένους είναι πιθανό να χρησιμοποιεί ένα πιο τυπικό ρωμαϊκό όνομα, και οι Helvian Valerii δεν μπορούν να εντοπιστούν περαιτέρω στην ιστορική καταγραφή.

Η αναφορά στη χορήγηση του ρωμαίου πολίτη στον Καβούρο το 83 π.Χ. βοηθά στη χρονολόγηση της θητείας του Φλάκκου στην Πέραν των Άλπεων (Ναρβωνική) Γαλατία, και δείχνει ότι οι Γαλάτες λάμβαναν τη ρωμαϊκή υπηκοότητα αμέσως μετά την προσάρτηση. Όπως υποδεικνύεται από την ηλικιακή του εγγύτητα με τον Κράσσο και τον Βρούτο, ο Τρούκιλος γεννήθηκε λίγο πριν, ή αφότου ο πατέρας του έγινε ρωμαίος πολίτης, και ήταν από τους πρώτους της Ναρβωνικής που μεγάλωσαν με διπλή γαλλο-ρωμαϊκή ταυτότητα.

Αν και κανένας τίτλος ή βαθμός δεν δίνεται για τον Τρούκιλο, ο Καίσαρας τον αποκαλεί πρώτο πολίτη της επαρχίας των Γαλατών (princeps Galliae provinciae). Ο πατέρας του, Καβούρος, ονομάζεται πρώτος της πολιτείας (princeps civitatis) των Ελβίων, οι οποίοι σε αυτή τη φράση προσδιορίζονται όχι ως κωμόπολη (pagus), πολύ λιγότερο ως «φυλή» (λατινικά tribus), αλλά ως civitas, μία πολιτεία με τουλάχιστον μικρής κλίμακας αστικά κέντρα (oppida). Έχει υποστηριχθεί ότι το princeps υποδηλώνει ένα συγκεκριμένο αξίωμα στη Ναρβωνική, αλλά η λέξη συνήθως θεωρείται ότι σημαίνει απλώς «αρχηγός» ή «ηγετικός πολίτης». Ο Τρούκιλος καταγράφεται μεταξύ των λεγάτων και απεσταλμένων για το 58 π.Χ. στο έργο Αξιωματούχοι της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας του Μπρώτον. Ο Έριχ Σ. Γκρούεν σημειώνει την παρουσία του Tρουκίλου μεταξύ εκείνων, που αποδεικνύουν ότι ο Καίσαρας ευνοούσε τους άνδρες μη ρωμαϊκής και ιππικής καταγωγής, μεταξύ των κατώτερων αξιωματικών και των υποδιοικητών του. Ο Ρόναλντ Σαύμ αποκαλεί τον Έλβιο «έναν καλλιεργημένο και αξιοθαύμαστο νεαρό άνδρα».

Ο Τρούκιλος συνόδευε στην αποστολή στον Αριόβιστο του Μάρκου Μέττιου (ή Μέτιου), ενός Ρωμαίου, που είχε επίσημη κοινωνική σχέση (hospitium) με τον βασιλιά των Σουηβών. Εφόσον ο Aριόβιστος είχε ανακηρυχθεί Φίλος του Ρωμαϊκού Λαού (amicus populi romani) κατά τη διάρκεια της υπατείας του Καίσαρα το 59 π.Χ. , η φιλοξενία μεταξύ αυτού και του Μέττιου μπορεί να είχε να κάνει με τη διπλωματία που οδήγησε στη δήλωση φιλίας, και επιχειρηματικές συναλλαγές που αφορούν αγαθά, σκλάβους ή ζώα επίσης δεν αποκλείονται. Το 60 π.Χ. η Σύγκλητος είχε στείλει τρεις λεγάτους σε διπλωματική αποστολή, για να συσφίξει τις σχέσεις με βασικούς Γαλάτες πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των Aιδούων, ενάντια στην απειλούμενη εισβολή ή παρακινήσεις των Ελβετίων, των οποίων η είσοδος στην επικράτεια Aλλοβρόγων και Aιδούων δύο χρόνια αργότερα παρείχε στον Καίσαρα μία αφορμή πολέμου (casus belli). Ένας από αυτούς τους κληρικούς ήταν ο Λεύκιος Βαλέριος Φλάκκος, ο ανιψιός του Βαλέριου Φλάκκου που είχε παραχωρήσει την υπηκοότητα του Καβούρου. Ο Λεύκιος είχε υπηρετήσει υπό τον θείο του στη Ναρβωνική στην αρχή της σταδιοδρομίας του. Λόγω των δεσμών τους με τους Βαλερίους Φλάκκους, ο Tρουκίλος -ή άλλο μέλος της οικογένειάς του- μπορεί να ταξίδευσε με τον Φλάκκο ως διερμηνέας ή σύνδεσμος. Ο Καίσαρας εξηγεί την απόφασή του να στείλει τον Τρούκιλο στον Aριόβιστο για γλωσσικούς λόγους, λέγοντας ότι ο βασιλιάς των Σουηβιών είχε μάθει να μιλάει Κελτικά.

Παρά τον ισχυρισμό του Καίσαρα ότι ο βασιλιάς δεν έπρεπε να έχει λόγο να βρει λάθος στον Τρούκιλο, ο Αριόβιστος κατηγορεί αμέσως τους δύο απεσταλμένους για κατασκοπεία, και αρνείται να τους επιτρέψει να μιλήσουν. Έχει αλυσσοδεμένο τον Τρούκιλο. Αυτή η μεταχείριση των απεσταλμένων ήταν παραβίαση του δικαίου των εθνών (ius gentium), του εθιμικού δικαίου των διεθνών σχέσεων , αλλά έχει παρατηρηθεί ότι η κατηγορία του Αριόβιστου μπορεί να μην ήταν αβάσιμη.

Ο Τρούκιλος κρατείται από τους Σουήβους μέχρι την αποφασιστική μάχη, στην οποία οι Ρωμαίοι είναι νικητές. Ο Καίσαρας δίνει στην απελευθέρωση του νεαρού Κέλτη μία εμφατική θέση στην προτελευταία παράγραφο του βιβλίου. Αρκετοί μελετητές έχουν εντοπίσει έναν βαθμό προσωπικής ζεστασιάς στο απόσπασμα, που είναι άτυπο για τα σχόλια:

Ο ίδιος ο Καίσαρας, ενώ καταδίωκε τον εχθρό με το ιππικό του, συνάντησε τον Κ. Βαλέριο Τρούκιλο, που ήταν δεμένος με τρεις αλυσίδες και σερνόταν από φρουρούς κατά τη διάρκεια της μάχης. Αυτό το γεγονός έφερε πράγματι στον Καίσαρα μία ευχαρίστηση όχι λιγότερο από την ίδια τη νίκη, διότι είδε τον πιο άξιο άνθρωπο της Γαλατικής επαρχίας, προσωπικό και κοινωνικό φίλο, που είχε αρπαγεί από τα χέρια του εχθρού, να ελευθερώνεται. Η τύχη δεν είχε μειώσει κανένα στοιχείο ευχαρίστησης με την απώλειά του.[33] Ο Τρούκιλος είπε πώς τρεις φορές, μπροστά στα μάτια του, είχαν ρίξει κλήρο για να καθορίσουν αν έπρεπε να καεί ζωντανός επί τόπου, ή αν έπρεπε να το αναβάλουν για άλλη φορά. Χάρη στην τύχη της κλήρωσης, έμεινε αλώβητος. Ο Μάρκος Μέτιος ελευθερώθηκε επίσης, και μεταφέρθηκε στον Καίσαρα.^[2]

Στη συζήτησή του για τα φυλετικά στερεότυπα μεταξύ των Ρωμαίων, ο Α. Ν. Σέρβιν-Γουάιτ σημειώνει αυτό το απόσπασμα στη συνολική απεικόνιση του Aριόβιστου από τον Καίσαρα ως «ένα αδύνατο άτομο», που σκέφτηκε «να τηγανίσει έναν απεσταλμένο». Για λόγους που δεν είναι σαφείς, ο Ρωμαίος Μέττιος φαίνεται ότι είχε καλύτερη μεταχείριση κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του από τον Κελτικό απεσταλμένο. Το επεισόδιο επιτρέπει στον ίδιο τον Καίσαρα να επιδείξει αντίθετα την αριστοκρατική αρετή της καλής μεταχείρισης των εξαρτώμενων φίλων του, η οποία καλλιεργεί υποχρεώσεις, που ενισχύουν το κύρος του σημαντικού άνδρα.

• Αρχαιολογικός χώρος Άλμπα-λα-Ρομαίν

• Christian Goudineau, "A propos de C. Valerius Procillus, un prince helvien qui parlait ... gaulois," Études celtique 26 (1989) 61–62.