Πολυκατοικία Δημήτριου Δεβερίκου: Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων

Η πολυκατοικία στη γωνία των οδών Πατησίων 195 και Κνωσσού - γνωστή και ως «πολυκατοικία Δημήτριου Δεβερίκου», αποτελεί ιδιαίτερα αξιόλογο δείγμα του πρώιμου μεταπολεμικού μοντερνισμού, ανήκει δε στο ρεύμα του λεγόμενου «κλασικίζοντος μοντερνισμού». ^[1]Κατασκευάστηκε μεταξύ των ετών 1948-1949. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Ελληνικής πρωτεύουσας και ειδικότερα στη συνοικία της πλατείας Αμερικής.

Η πλατεία Αμερικής εφάπτεται της οδού Πατησίων και βρίσκεται σε απόσταση 2,5 χλμ. από το κέντρο της Αθήνας, την πλατεία Ομονοίας. Ως συνοικία ξεκίνησε να αναπτύσσεται στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν κατά μήκος της οδού Πατησίων κτίζονταν τα εξοχικά μέγαρα των επιφανών Αθηναίων της εποχής. Η περιοχή εθεωρείτο καθαρά εξοχική, με πλούσια βλάστηση, ρέματα και τακτικούς παραθεριστές. Η πρώτη ονομασία της πλατείας υπήρξε η «Ανθεστηρίων», διότι την Πρωτομαγιά λειτουργούσε ως χώρος συνάντησης και εορτασμού της ημέρας για τους κατοίκους της πόλης^[2]. Στη συνέχεια έλαβε το όνομα «πλατεία Αγάμων» χάρη στην πένα της φεμινίστριας Καλλιρρόης Παρρέν, η οποία σε άρθρο της στην «Εφημερίδα των Κυριών» ζήτησε να φορολογούνται οι άγαμοι άνδρες της επικράτειας, με αποτέλεσμα να προκληθεί σχετική εξέγερση αυτών πέριξ των καφενείων της πλατείας^[3]. Το 1927 βαπτίστηκε για τελευταία φορά, ονομαζόμενη από εδώ και στο εξής «πλατεία Αμερικής», προς τιμήν του φιλελληνισμού που υπέδειξαν οι υπήκοοι των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η πραγματική άνθιση της ευρύτερης γειτονιάς ξεκίνησε την περίοδο του μεσοπολέμου, όταν πια άρχισε η πυκνή δόμηση και η εμφάνιση των πρώτων μοντέρνων πολυκατοικιών. Ιδίως κατά τις δεκαετίες του 1950-60 η πλατεία Αμερικής υπήρξε μια από τις ακριβότερες και πιο περιζήτητες συνοικίες του κέντρου, ανώτερη του Κολωνακίου.^[4]

Η πολυκατοικία «Φάμπρα» στη γωνία Πατησίων και Θάσου, η πολυκατοικία του «Λαχείου των Συντακτών» Πατησίων και Σπάρτης και όλες οι οικοδομές του τεχνικού γραφείου «Χανιώτης - Καθρέπτης» είναι ελάχιστα παραδείγματα του τεράστιου αρχιτεκτονικού πλούτου της περιοχής.^[5]

Τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών αυτών απευθύνονταν στη μεγαλοαστική τάξη της αθηναϊκής κοινωνίας, διαθέτοντας όλες τις απαραίτητες ανέσεις της εποχής: πλούσιοι χώροι υποδοχής, δωμάτια υπηρεσίας με ξεχωριστά λουτρά, θυρωροί κοκ. Γύρω από την πλατεία λειτούργησαν για σειρά ετών ζαχαροπλαστεία, καταστήματα και χώροι ψυχαγωγίας και διασκέδασης υψηλού επιπέδου, όπως ο «Κανδηλώρος» στη γωνία των οδών Πατησίων και Τενέδου, η Ιταλική σχολή της Πατησίων, ο κινηματογράφος «Άττικα» επί της πλατείας, τα εστιατόρια και καφέ της Φωκίωνος Νέγρη και πολλά άλλα.^[6]

Ιδιαίτερο πολεοδομικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η μικρή πλατεία Καλλιγά (ή Καραμανλάκη), η οποία περικλείεται από τις οδούς Ευπαλίνου και Καραμανλάκη. Ο Ευπαλίνος υπήρξε αρχαίος αρχιτέκτονας και ο Αλέξανδρος Καραμανλάκης αεροπόρος, ο οποίος με τον αιφνίδιο και τραγικό θάνατο του συντάραξε την κοινή γνώμη της εποχής. Σε όλες τις οικοδομές αυτών των δρόμων και της πλατείας σχεδιάστηκαν προκήπια, δημιουργώντας μια μοναδική όαση πρασίνου στο κέντρο της Αθήνας. Δυστυχώς αυτό το πολεοδομικό πείραμα δεν εφαρμόστηκε σε πολλά σημεία της πόλης. ^[7]

Κοινωνικοπολιτικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών οδήγησαν στη σταδιακή απώλεια της αίγλης που διέθετε η περιοχή, αν και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ξανά βελτίωση και άνοδος αυτής.^[8]

Η πολυκατοικία ξεκίνησε να κατασκευάζεται σε οικόπεδο επί της διασταυρώσεως των οδών Πατησίων και Κνωσσού. Στη θέση της πολυκατοικίας υπήρχε μικρό ισόγειο κτίσμα χαμηλής αρχιτεκτονικής αξίας. Την κατασκευή ανέλαβε ο Δημήτριος Δεβερίκος, εργολάβος με καταγωγή από τη Μύκονο και έντονη κατασκευαστική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή. Αρχιτέκτων του κτιρίου υπήρξε ο διαπρεπής Γεώργιος Βίγκος, ο οποίος σχεδίασε τις όψεις και γενικότερα όλη την οικοδομή. Τα έργα ξεκίνησαν το 1948 και ολοκληρώθηκαν ένα χρόνο αργότερα.

Η οικοδομή διαθέτει καταρχάς εκτεταμένους χώρους υπογείου με κοινόχρηστα πλυντήρια για τις ανάγκες των διαμερισμάτων, διαμέρισμα/κατοικία θυρωρού και τις αποθήκες των συνιδιοκτητών. Ακόμη το κτίριο διαθέτει δύο κλιμακοστάσια υπηρεσίας, ξεχωριστή είσοδο υπηρεσίας από την οδό Κνωσσού και γενικότερα σωστά μελετημένους κοινόχρηστους χώρους.

Τα διαμερίσματα διακρίνονται για τα ιδιαίτερα δρύινα δάπεδα αυτών, τα επίσης δρύινα εσωτερικά κουφώματα και τα εξαιρετικής ποιότητας μάρμαρα και μωσαϊκά τους. Όλες οι κατοικίες διαθέτουν δωμάτιο και είσοδο υπηρεσίας. Στο παρελθόν υπήρχε επίσης εσωτερικό σύστημα ενδοεπικοινωνίας μεταξύ θυρωρείου και διαμερισμάτων. Η είσοδος αποτελείται από μεγάλο προθάλαμο, ο οποίος χωρίζεται μέσω δρύινων ενδιάμεσων πορτών Windfang, από το χώρο της κυρίας εισόδου και του θυρωρείου. Το δάπεδο της εισόδου είναι χαρακτηριστικό με μοντέρνα σχέδια μαύρου μαρμάρου Βυτίνας εντός πλαισίου από λευκό πεντελικό μάρμαρο.

Ο κύριος όγκος της οικοδομής χωρίζεται σε διάφορα τμήματα, αφού διακόπτεται από συνεχόμενους εξώστες. Η γωνία του κτιρίου αναπτύσσεται σε προεξοχή εν σχέσει με την υπόλοιπη πρόσοψη, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο μια υπόνοια των έρκερ τα οποία κατά την περίοδο της κατασκευής είχαν καταργηθεί. Χαρακτηριστικά είναι επίσης τα κιγκλιδώματα της πολυκατοικίας, τα οποία συναντώνται στους εξώστες, στις εξώθυρες των διαμερισμάτων και τους φεγγίτες της οικοδομής.

Η πολυκατοικία κατοικήθηκε εξαρχής από επιφανείς κατοίκους της πόλης, συγκεντρώνοντας ανά διαστήματα σπουδαία πρόσωπα της πολιτικής και πολιτιστικής ζωής της χώρας εντός αυτής. Υπήρξε κατοικία υψηλόβαθμων πολιτικών, καλλιτεχνών όπως της Μάγιας Λυμπεροπούλου, συγγραφέων, καθηγητών πανεπιστημίου και πολλών άλλων.